Fotograferen binnen zonder flits: scherp en niet te donker
Binnen is er veel minder licht dan je denkt. Je oog past zich aan, een camera niet. Daarom zijn foto's in de woonkamer vaak donker, geel of korrelig, en de reflex is de flits aanzetten, die gezichten plat en harde schaduwen geeft. Het kan beter, zonder flits en zonder duur materiaal, met een vaste volgorde en een paar getallen.
Waarom binnenfoto's mislukken
Een camera heeft drie manieren om met te weinig licht om te gaan, en elk kost iets:
| Je doet | Wat je wint | Wat het kost |
|---|---|---|
| Diafragma verder open (lager f-getal) | Veel meer licht | Kleinere scherptediepte: zorg dat het oog scherp is |
| Sluitertijd langer | Meer licht | Beweging en trillen worden zichtbaar |
| ISO hoger | Helderder beeld | Meer ruis (korrel) |
Je neemt dus een afweging. De kunst is de goedkoopste eerst te gebruiken.
De beste volgorde
- Meer licht zoeken. Dichter bij het raam, een lamp aan, gordijn open. Dit kost niets en helpt het meest.
- Diafragma zo open mogelijk. Op een kitlens is dat f/3.5 tot f/5.6. Wil je meer, dan is een 50 mm f/1.8 lens de beste koop.
- Sluitertijd niet te lang. Bij stilstaande onderwerpen 1/60 s. Bij mensen 1/125 s. Bij kinderen die bewegen 1/250 s.
- Dan pas ISO omhoog. Stap voor stap, tot de foto goed belicht is.
Dat is precies de omgekeerde volgorde van wat veel mensen doen: ze laten de ISO op 100 staan, krijgen een trage sluitertijd en klagen over wazige foto's. Zie ook scherpe foto's maken.
ISO en ruis: wat is acceptabel?
| ISO | Waar je het voor gebruikt | Ruis |
|---|---|---|
| 100 tot 200 | Buiten in de zon | Geen |
| 400 tot 800 | Bewolkt, schaduw, bij een raam | Bijna niet zichtbaar |
| 1600 | Binnen overdag en bij lamplicht | Licht, weg te krijgen bij bewerken |
| 3200 | Avond binnen, kinderen die bewegen | Zichtbaar bij uitvergroten |
| 6400 en hoger | Noodgeval | Duidelijk; zet om naar zwart-wit |
Een korrelige foto die scherp is, is mooier dan een gladde die wazig is. Zwart-wit met korrel is zelfs een stijl.
Raamlicht: de beste lamp die je hebt
Een raam is de beste lichtbron in huis. Zijlicht geeft diepte en textuur, dus laat je onderwerp zo staan dat het licht van opzij komt, niet van achter jou en niet vlak van achter het onderwerp. Staat je onderwerp met de rug naar het raam, zet de belichting dan +1 en meet op het gezicht (op een telefoon tik je op het gezicht). Voor een silhouet zet je -1 en meet je op de lucht.
Instellingen die werken bij raamlicht: stand A of Av, f/2.8, 1/125, ISO 400 tot 1600. Je krijgt zachte schaduwen en een rustige achtergrond, zeker als je onderwerp een paar meter van de muur af staat.
Avond en kunstlicht
In de avond haal je het niet uit dagelicht. Gebruik stand M met Auto-ISO, de laagste f-waarde, een sluitertijd van minimaal 1/60 en een ISO van 1600 tot 3200. Zet je de camera op een tafel of tegen een muur, dan kun je een trager tijd nemen bij stilstaande dingen. Op een telefoon werkt Nachtmodus als een lange sluitertijd: houd drie tot vijf seconden stil.
Kleur: waarom het geel wordt
Een gloeilamp geeft ongeveer 2800 K, daglicht 5500 K, bewolkt 6500 K, schaduw 7500 K. Je camera kiest zelf in AWB (automatische witbalans), en dat gaat meestal goed, maar niet onder warme lampen. Kies de witbalans Gloeilamp of fotografeer in RAW. Dan kun je de kleur later aanpassen zonder kwaliteitsverlies.
Ruis verminderen zonder gedoe
- Fotografeer iets lichter (+0,3 tot +0,7) en maak het later donkerder. Licht belichte foto's hebben minder ruis in de schaduwen.
- Fotografeer in RAW als je kan: dan kan de ruisvermindering achteraf veel meer.
- Gebruik bij het bewerken de optie Ruis of ruisonderdrukking, maar niet te sterk, want dan wordt de foto plastic.
De oefening: één kamer, vier ISO-waarden
Een opdracht van 10 tot 20 minuten uit de gids Klikstart:
- Ga in een kamer staan met alleen een raam of een lamp. Zet de camera op een tafel of steun hem.
- Stand A, f/4, ISO 100. Maak een foto en let op de sluitertijd.
- Zet ISO 400 en maak dezelfde foto.
- Zet ISO 1600. Zet ISO 6400. Zoom op je scherm in op een donker vlak.
Klaar als je weet vanaf welke ISO jij de korrel vervelend vindt. Dat is je persoonlijke limiet, en daarna weet je precies hoeveel ruimte je binnen hebt.
Kinderen en huisdieren binnen
Het lastigste onderwerp: ze bewegen, het licht is slecht. Gebruik 1/250 tot 1/500, AF-C, continu fotograferen (burst) en een hoge ISO (tot 3200). Ga op ooghoogte zitten en zorg voor het meeste raamlicht. Je haalt de ene scherpe foto uit tien.
Veelgemaakte fouten
- De flits op automatisch laten staan. Hij maakt harde schaduwen en rode ogen.
- ISO 100 voor een portret binnen. Zet 800 tot 1600.
- Onderwerp met de rug naar het raam zonder correctie. Het gezicht wordt zwart: zet +1.
- Te ver weg van het licht. Eén meter dichter bij het raam is een stop.
Wat je bereikt
Met deze volgorde krijg je binnen foto's met zachte schaduwen, scherpe ogen en een kleur die klopt, zonder flits. Het is niet de camera, het is de volgorde. De bonus Weinig licht en binnen van Klikstart: fotografie in stappen gaat verder met ISO en ruis, raamlicht, avond en kunstlicht en een alternatief voor de flits. En wil je de achtergrond zacht? Dan helpt een wazige achtergrond fotograferen, en voor het grote geheel de belichtingsdriehoek.
Een voorbeeld uit de praktijk: de keukentafel
Stel: het is vier uur op een bewolkte middag en je wilt je kind aan de keukentafel fotograferen, terwijl hij tekent. Je zet de tafel bij het raam zodat het licht van opzij komt. Stand A, f/2.8 (of het laagste wat je lens kan), ISO op Auto-ISO met maximum 1600. De camera kiest een sluitertijd rond 1/100. Is dat te traag voor zijn handen? Zet de stand op S, kies 1/250 en laat Auto-ISO de rest doen. Stel scherp op het oog dat het dichtstbij is en druk half in. Maak vijf foto's achter elkaar en kies er één.
Hetzelfde lukt op een telefoon. Ga dicht bij het raam staan, tik op het gezicht, zet de belichting +1 en houd de telefoon stil met beide ellebogen tegen je lijf. Gebruik Portretmodus als je een zachte achtergrond wilt en Nachtmodus als het echt donker is.
Wanneer wel een lamp of reflector
Wil je meer licht zonder flits, dan werkt een witte kartonnen plaat of een lakentje tegenover het raam als reflector: het licht kaatst terug in de schaduwkant. Een lamp met een warme gloeilamp werkt prima, maar kies dan de juiste witbalans. Een bureaulamp met een witte doek ervoor wordt een zachte lichtbron.